Bəzən insan haqqında danışmaq çətin olur. Çünki insanın gördüyü işləri bir-bir sadalamaq asandır, amma o işlərin arxasında dayanan niyyəti, düşüncəni, ürəyi sözə çevirmək asan deyil. Rəqəmlər deyə bilər ki, filan məktəb tikildi, filan xəstəxana yeniləndi, filan abidə bərpa olundu. Sənədlər deyə bilər ki, filan layihə həyata keçirildi, filan beynəlxalq təşkilatla əməkdaşlıq edildi. Amma bir uşağın məktəbə ilk dəfə sevinc içində getməsini rəqəm ölçə bilmir. Bir xəstənin ümidini statistik cədvələ salmaq olmur. Dağılıb getmək təhlükəsi ilə üz-üzə qalan bir tarixi abidənin yenidən ayağa qalxmasının sevincini də hesabat dili tam ifadə edə bilmir.

Birinci vitse-prezident Mehriban xanım Əliyevanın ictimai fəaliyyətinə baxanda insanın qarşısına ilk növbədə belə bir fikir çıxır: görülən iş yalnız görülmüş iş deyil, həm də insanın cəmiyyətə münasibətinin ifadəsidir.
Birinci xanım Mehriban Əliyevanın fəaliyyətinin mühüm istiqamətlərindən biri mədəniyyətdir. Bu da təsadüfi deyil. Çünki xalqın mədəniyyəti onun yaddaşıdır. Yaddaşını itirən insan necə özünü tanımaqda çətinlik çəkirsə, mədəni yaddaşından uzaq düşən xalq da öz kimliyini qorumaqda çətinlik çəkər. Azərbaycan mədəniyyətinin qorunması, öyrənilməsi və dünyada təbliği istiqamətində onun fəaliyyəti uzun illərdir davam edir. 1995-ci ildə Azərbaycan Mədəniyyətinin Dostları Fondunun yaradılmasında təşəbbüskar olması, 1996-cı ildə “Azərbaycan-İrs” jurnalını təsis etməsi bu istiqamətin əvvəlki mərhələlərindəndir.

Mədəniyyətə münasibət bir növ evə münasibətə oxşayır. Ev yalnız divar deyil. Evdə babanın səsi var, nənənin xatirəsi var, uşağın gülüşü var, divardan asılmış köhnə fotoşəkil var. Xalq üçün də muğam belədir, xalça belədir, dastan belədir, Novruz adətləri belədir, qədim abidə belədir. Onlardan biri itəndə yalnız bir əşya, bir musiqi nümunəsi və ya bir adət yoxa çıxmır, yaddaşın bir parçası da susur.
Mehriban xanımın rəhbərlik etdiyi Heydər Əliyev Fondunun fəaliyyəti də məhz bu geniş anlayış üzərində qurulub. Fond 2004-cü ildən etibarən təhsil, səhiyyə, mədəniyyət, idman, elm, ekologiya və sosial sahələrdə müxtəlif layihələr həyata keçirir.
Burada bir məqam xüsusilə diqqət çəkir: təhsil sahəsində görülən işlər əslində gələcəyə qoyulan sərmayədir. Məktəb yalnız daşdan, betondan tikilən bina deyil. Məktəb bir millətin sabaha açılan qapısıdır. O qapıdan uşaqlar keçir. Uşaqlar böyüyür, peşə sahibi olur, həkim, müəllim, mühəndis, alim, sənətçi olurlar. Deməli, bu gün bir məktəbin yaradılması sabah minlərlə insanın həyatına toxuna bilər.
Səhiyyə sahəsində də eyni mənzərəni görmək mümkündür. İnsan üçün sağlamlıqdan qiymətli çox şey yoxdur. Çünki insanın bütün arzuları əvvəlcə yaşamaq arzusundan keçir. M.Əliyevanın fəaliyyətində ana və uşaqların sağlamlığına, xüsusi qayğıya ehtiyacı olan insanlara, sosial problemlərin həllinə yönəlmiş təşəbbüslərin mühüm yer tutması onun ictimai fəaliyyətinin humanitar mahiyyətini göstərir. UNESCO-nun Azərbaycan üzrə Milli Komissiyası da Heydər Əliyev Fondunun məktəblərin, uşaq bağçalarının, səhiyyə ocaqlarının və digər sosial mərkəzlərin yaradılması, eləcə də mədəni və tarixi irsin qorunması sahəsində fəaliyyətini xüsusi qeyd edir.

Birinci xanımın fəaliyyətində mədəni irsin beynəlxalq səviyyədə tanıdılması ayrıca bir səhifədir. 2004-cü ildə UNESCO tərəfindən Azərbaycanın şifahi və musiqi irsinin qorunması və inkişafına verdiyi töhfələrə görə Xoşməramlı səfir adına layiq görülməsi bunun göstəricilərindən biri idi.
UNESCO ilə əməkdaşlıq çərçivəsində Azərbaycanın mədəni irsinin beynəlxalq səviyyədə tanıdılması, tarixi, dini və mədəni abidələrin qorunması və bərpası istiqamətində müxtəlif layihələr həyata keçirilib. Azərbaycanın qeyri-maddi mədəni irs nümunələrinin UNESCO siyahılarında yer alması da bu istiqamətdə aparılan fəaliyyətin nəticələri sırasında göstərilir.
Bir xalqın dünyada tanınması yalnız onun neftinə, qazına, şəhərlərinə və yollarına bağlı deyil. Bəzən bir muğam səsi bir xalqı dünyaya tanıdır. Bəzən bir xalça naxışı minillik bir tarix haqqında danışır. Bəzən bir daş kitabə bir millətin “mən buradayam” deməsidir.
Azərbaycanın dünyaya təqdim edilməsində mədəniyyətin bu cür önə çıxarılması ona görə əhəmiyyətlidir ki, mədəniyyət insanları biri-birinə yaxınlaşdıran dildir. Dil bilməyən adam musiqini anlaya bilər. Tarixi bilməyən adam sənət əsərinin qarşısında dayanıb onun gözəlliyini hiss edə bilər. Deməli, mədəniyyət sərhədlərin keçə bilmədiyi yerdən keçə bilir.
Mehriban Əliyevanın fəaliyyətinin başqa bir istiqaməti idmandır. 2002-ci ildə Azərbaycan Gimnastika Federasiyasının prezidenti seçilməsindən sonra bu sahənin inkişafı üçün ardıcıl işlər görülüb. Azərbaycan gimnastlarının beynəlxalq yarışlarda iştirakı, dünya və Avropa çempionatlarında nəticələr əldə etməsi, ölkədə müxtəlif beynəlxalq yarışların keçirilməsi və Milli Gimnastika Arenasının istifadəyə verilməsi bu inkişafın əsas göstəricilərindəndir.
İdman, ilk baxışda, medal məsələsi kimi görünə bilər. Amma idmanın medalın o üzündə başqa bir mənası var. İdman uşağa intizam öyrədir. Uduzanda yenidən qalxmağı öyrədir. Qələbənin asan gəlmədiyini göstərir. Bir sözlə, idman insana həyatın kiçik modelini verir: yıxılırsan, qalxırsan, yenidən cəhd edirsən.
2015-ci ildə Bakıda keçirilmiş ilk Avropa Oyunlarının təşkilində Mehriban Əliyevanın Təşkilat Komitəsinin sədri kimi fəaliyyəti də onun böyükmiqyaslı təşkilati layihələrdə iştirakının nümunələrindən biri kimi qeyd olunur.
Lakin insanın ictimai fəaliyyətinə yalnız böyük layihələrin hündürlüyündən baxmaq düzgün olmaz. Əslində böyük işlərin mənası onların kiçik insan həyatında yaratdığı dəyişiklikdə görünür. Bir körpənin təbəssümündə. Bir ananın rahat nəfəsində. Bir yaşlı insanın “Allah razı olsun” deməsində. Bir uşağın kitabı əlinə alıb gələcəyə baxmasında.



Mehriban Əliyevanın fəaliyyətinin diqqətçəkən cəhətlərindən biri də müxtəlif sahələrin bir-birindən ayrı deyil, biri-birini tamamlayan istiqamətlər kimi nəzərdən keçirilməsidir. Təhsil olmadan mədəniyyətin gələcəyi çətinləşir. Mədəniyyət olmadan milli yaddaş zəifləyir. Səhiyyə olmadan insanın sosial rifahından danışmaq çətinləşir. Sosial qayğı olmadan cəmiyyətin humanist siması yarımçıq qalır. Elm və təhsil olmadan isə inkişafın davamlı olması mümkün deyil.

Bu baxımdan Heydər Əliyev Fondunun fəaliyyəti yalnız bir sahəyə bağlanmır. Fondun rəsmi məlumatında da onun təhsil, səhiyyə, mədəniyyət, idman, elm və texnologiya, ekologiya və sosial istiqamətlərdə layihələr həyata keçirdiyi bildirilir.
Mehriban Əliyevanın siyasi fəaliyyətinə gəldikdə isə, onun ictimai fəaliyyəti sonrakı mərhələdə dövlət idarəçiliyində daha geniş məsuliyyətlərlə tamamlanıb. O, 2005-ci ildən Milli Məclisin deputatı olub, 2017-ci ildə Azərbaycanın Birinci vitse-prezidenti təyin edilib. Hazırda onun fəaliyyəti dövlət idarəçiliyi ilə yanaşı, humanitar, mədəni və sosial istiqamətləri də əhatə edir. Burada insan haqqında danışarkən yalnız vəzifələrə baxmaq kifayət etmir. Vəzifə insanın adının qarşısında yazılan sözdür, fəaliyyət isə həmin sözün içini dolduran məzmundur.
Mehriban Əliyevanın fəaliyyətinin əsas xəttini bir sözlə ifadə etmək lazım gəlsə, həmin söz “insan” ola bilər. Çünki mədəniyyət də insan üçündür, məktəb də, xəstəxana da, idman da, sosial layihə də. Dövlətin böyüklüyü bəzən tikilən binaların hündürlüyü ilə deyil, insanın özünü nə qədər dəyərli hiss etməsi ilə ölçülür. Bir də yaddaş məsələsi var.
İnsan yaşlandıqca uşaqlığını xatırlayır. Xalq da yaşlandıqca tarixini xatırlayır. Ona görə xalqın yaddaşını qorumaq gələcəyə işləməkdir. Keçmişi qorumaq keçmişdə yaşamaq demək deyil. Əksinə, keçmişini bilən insan gələcəyinə daha inamla gedə bilər.
Azərbaycanın muğamının, aşıq sənətinin, xalçaçılıq ənənələrinin, qədim abidələrinin, ədəbiyyatının və digər mədəni sərvətlərinin qorunması bu baxımdan yalnız mədəni layihə deyil, milli özünüdərkin davam etdirilməsidir. UNESCO-nun Azərbaycan üzrə Milli Komissiyası da Mehriban Əliyevanın bu istiqamətdə fəaliyyətinin Azərbaycanın mədəni irsinin beynəlxalq səviyyədə tanınmasına verdiyi töhfəni vurğulayır.
İnsan dünyaya gəlir, yaşayır və gedir. Amma onun gördüyü yaxşı işlər qalır. Bir məktəbin divarlarında uşaqların səsi qalır. Bir kitabın səhifələrində müəllifin düşüncəsi qalır. Bir bərpa olunmuş abidənin daşlarında keçmişin nəfəsi qalır. Bir xeyirxahlığın yaddaşında isə insanın özü qalır.
Mehriban Əliyevanın ictimai fəaliyyətinə də bu prizmadan baxanda qarşıya müxtəlif sahələri birləşdirən uzun bir yol çıxır: mədəniyyətin qorunması, təhsilə dəstək, səhiyyə və sosial layihələr, idmanın inkişafı, Azərbaycanın beynəlxalq mədəni-humanitar əlaqələrinin genişləndirilməsi və dövlət idarəçiliyində məsuliyyət.
Bu yolun sonunda isə insanın qarşısına sadə bir həqiqət çıxır: ölkəyə xidmət yalnız böyük tribunaların qarşısında deyil, insanın həyatına toxunan işlərin içində də görünür.

Çünki yaxşılıq qəribə şeydir : onu bir dəfə edirsən, amma izi sənin düşündüyündən çox yaşayır.
Bəlkə də bir insanın cəmiyyət qarşısında ən böyük sərvəti elə budur: özü keçib gedir, gördüyü yaxşı işlər isə qalır.
Və yaxşı işlərin yaddaşı, əslində, xalqın yaddaşının bir hissəsinə çevrilir.
Nəciblik missiyasının daşıyısı olan birinci vitse-prezident Mehriban xanım Əliyevanı doğum günü münasibətilə qəlbən təbrik edir, ona həyatında, ictimai fəaliyyətində hədsiz uğurlar arzulayırıq.

Cəmil ZƏBHULLAOĞLU,
AJB-nin üzvü, şair-publisist