1992-ci ilin avqustu...
Gədəbəyin Şınıx bölgəsində dağlar adi günlərdən fərqli görünürdü. Sərt qayalar, dərin uçurumlar, keçilməz cığırlar və yüksəkliklər burada hərbi əməliyyatların taleyini müəyyən edən əsas amillərdən idi.
Bu yüksəkliklərdən biri sonralar “İsgəndər qalası” adlandırılacaqdı.
Buradan ətraf əraziyə nəzarət etmək mümkün idi. Zirvədən düşmən mövqeləri aydın görünürdü. Lakin bu üstünlüyün öz qiyməti vardı: həmin yüksəkliyə qalxmaq, orada hərəkət etmək, silah-sursat çatdırmaq olduqca çətin idi.
Dağ sanki özü də döyüşçünü sınağa çəkirdi.
Sıldırım qayalar...
Uçurumlar...
Dar keçidlər...
Və ən başlıcası — zirvədə dayanmağın yaratdığı təhlükə. Çünki bu mövqeni tutan tərəf qarşı tərəfin hərəkətlərini daha yaxşı müşahidə edə bilirdi.
Məhz belə bir yerdə İsgəndər Aznaurovun adı tarixə yazıldı.
İsgəndər Söhrab oğlu Aznaurov 1956-cı il avqustun 16-da Özbəkistanın Buxara vilayətinin Qala-Asiya kəndində Ahıska türkü ailəsində dünyaya gəlmişdi.
1980-ci illərin sonlarında Fərqanə vadisində baş verən hadisələrdən sonra ailəsi Azərbaycana köçməyə məcbur oldu və 1990-cı ildə Şəmkir rayonunun Kür qəsəbəsində məskunlaşdı.
Burada onun həyatında yeni bir səhifə açıldı. O, artıq bu torpağı yalnız yaşadığı yer kimi deyil, öz Vətəni kimi qəbul edirdi.
1992-ci ilin martında könüllü olaraq Azərbaycan Ordusuna qoşuldu. Artilleriya sahəsindəki biliyi və hərbi təcrübəsi qısa müddətdə onu fərqləndirdi. Döyüşçülər ona “Topçu İsgəndər” deyirdilər.
Onun yolu Gədəbəyin sərt dağlarına düşdü.
Mutudərə və Şınıx istiqamətində döyüşlər zamanı yüksəkliklərin strateji əhəmiyyəti hər kəsə aydın idi. Burada bəzən bir neçə metr yüksəklik belə böyük üstünlük demək idi. Ən yüksək zirvələrdən birində isə vəziyyət daha mürəkkəb idi. Ərazi ağır relyefə malik olduğundan hərbi texnikanın və artilleriyanın mövqeyə çatdırılması asan deyildi. Belə şəraitdə mövqeni qorumaqla yanaşı, artilleriyadan düzgün və çevik istifadə etmək də böyük əhəmiyyət daşıyırdı.
İsgəndər Aznaurov mürəkkəb dağ şəraitini döyüşün üstünlüyünə çevirməyi bacaran komandirlərdən biri oldu.
Düşməndən ələ keçirilən artilleriya vasitələrindən istifadə edərək qarşı tərəfin mövqelərinə atəş açması haqqında döyüş xatirələri onun adı ilə bağlı ən çox danışılan epizodlardan biridir.
Belə məqamlar göstərirdi ki, müharibədə yalnız silahın sayı deyil, onu idarə edən insanın biliyi, cəsarəti və çevik qərarı da həlledici ola bilər.
İsgəndərin gücü də burada idi. O, topa sadəcə silah kimi baxmırdı. Top onun üçün məsuliyyət idi.
Bir səhv qərar səngərdəki döyüşçülərin həyatına başa gələ bilərdi. Dəqiq hesablanmış bir atəş isə düşmənin planını poza bilərdi. Ona görə “Topçu İsgəndər” adı döyüş yoldaşları arasında hörmətlə çəkilirdi.
Şınıx istiqamətində vəziyyət getdikcə ağırlaşırdı. Döyüşçülərin sayı az, qarşı tərəfin imkanları isə daha çox idi. Üstəlik, dağlıq ərazi döyüşçülərin bir-biri ilə əlaqəsini və təminatını çətinləşdirirdi.
Şınız kəndi ilə əlaqələrin kəsilməsi vəziyyəti daha da ağırlaşdırmışdı. Belə şəraitdə hər bir yüksəklik mühüm dayaq nöqtəsinə çevrilirdi.
Ən yüksək zirvəni qoruyan döyüşçülər yalnız öz mövqelərini deyil, daha geniş ərazinin təhlükəsizliyini də qoruyurdular.
İsgəndər Aznaurovun adı məhz belə ağır günlərin yaddaşında qaldı. O, əsgərləri ruhlandırır, artilleriyanın imkanlarından maksimum istifadə edir, düşmən mövqelərinə qarşı dəqiq atəş təşkil etməyə çalışırdı.
Bu səbəbdən onun haqqında danışarkən yalnız “qəhrəman topçu” demək kifayət deyil. O, həm də çətin dağ şəraitində döyüşü təşkil etməyi bacaran komandir idi.
İsgəndər Aznaurovun döyüş yolu yalnız bir rayonun yaddaşında qalmadı.
Bu gün Şəmkirin Kür qəsəbəsində onun adını daşıyan məktəb var. Onun döyüşdüyü ərazilərdən biri “İsgəndər qalası” adı ilə tanınır.
Bu adın mənası sadəcə bir insanın adını yaşatmaq deyil. Bu, bir döyüşçünün keçdiyi qayalı yolların, gecələrini keçirdiyi səngərlərin və müdafiə etdiyi yüksəkliklərin yaddaşıdır.
Gədəbəyin dağlarında onun adı bir zirvəyə çevrildi. Şəmkirdə isə bir məktəbin adına yazıldı. Döyüş yoldaşlarının xatirələrində yaşadı və Azərbaycan tarixində Milli Qəhrəman İsgəndər Aznaurov adı ilə əbədiləşdi.
1993-cü ilin aprelində İsgəndər Gədəbəy istiqamətində gedən döyüşlərdə şəhid oldu. Sonralar onun göstərdiyi qəhrəmanlıq dövlət tərəfindən yüksək qiymətləndirildi və ona Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı fəxri adı verildi.
Amma dağlarda qalan bir həqiqət var:
Bəzi insanlar tarixə kitab səhifələrində deyil, qayalarda, səngərlərdə və xalqın yaddaşında həkk olunurlar.
İsgəndər Aznaurov da onlardan biridir.
Və onun adını daşıyan yüksəklik sanki bu gün də eyni sözü deyir:
“Vətən uğrunda dayanılan zirvələr unudulmur.”


Leyla Fərat
yazıçı, tərcüməçi