Hər gün eyni saatda yatıb-durmağın beyin və ürək sağlamlığını qoruyur. Bu, yuxu müddətindən daha çox faydalıdır.

Metbuat.az xarici KİV-ə istinadən bildirir ki, çoxumuz yuxu keyfiyyətimizi artırmağa çalışarkən adətən yuxu müddətinə fokuslanırıq: tövsiyə olunan yeddi-doqquz saatlıq gecə yuxusu. Lakin yuxu elmi və artan araşdırmalar göstərir ki, yuxu müddətindən daha çox müntəzəm bir yuxu proqramı daha əhəmiyyətli ola bilər. Bir çox tapıntı, hər gün eyni saatda yatıb-durmağın idrak qabiliyyətini artırdığını, ruhi sağlamlığı dəstəklədiyini, metabolizmi və immun sistemini gücləndirdiyini, ürəyi qoruduğunu və demensiya (ağıl zəifliyi) riskini azaltdığını ortaya qoyur.
Neyroloq Shadab Rahman bildirir ki, "Yuxu nizamlılığı, bütün səbəblərdən qaynaqlanan ölüm riskinin yuxu müddətinə görə daha güclü bir göstəricisidir. Bu, sevindirici haldır, çünki yuxu nizamı "böyük ölçüdə bizim nəzarətimiz altındadır".

Sirkadiyan ritm və bərpa

Bədənimiz nə vaxt yuxulu və ya oyaq olduğumuzu müəyyən edən və sirkadiyan ritm adlanan daxili bir saatla işləyir. Hər gün eyni saatda yatıb-durmaq bu saatın uyğunluğunu qoruyur, beləliklə, gecə yuxuya getməyə kömək edən melatonin və səhər oyanmağa kömək edən kortizol kimi hormonların balanslı şəkildə ifraz olunmasını təmin edir. Nizamlı bir ritm yaddaşın saxlanması, hüceyrə bərpası və beynin təmizlənməsi kimi kritik prosesləri də dəstəkləyir.

Ürək, metabolizm və uzun ömür

Davamlı yuxu metabolizm və ürək sağlamlığı üçün də müəyyənedicidir. Düzənsiz yuxu qan təzyiqi nizamını poza, sistemik iltihabı artıra və qlükoza metabolizmasını poza bilər. Yuxu saatları nizamsız olduqda, bədən stress hormonu kortizolu səhv vaxtlarda ifraz edə bilər; bu da damarları çətinliyə salır və qlükoza balansını pozur. Zaman keçdikcə bu vəziyyət hipertoniya, insulin müqaviməti və xroniki iltihaba yol aça bilər.

Harvard Universitetinin 40 mindən çox işi əhatə edən beş illik təhlili, müntəzəm yuxu saatlarının daha güclü ürək sağlamlığı, azalmış iltihab və "demək olar ki, hər sağlamlıq ölçüsündə daha yaxşı nəticələr" ilə əlaqəli olduğunu ortaya çıxarıb.

Beyin sağlamlığı və demensiya riski

Beyin də nizamlılıqdan faydalanır; düzənsiz yuxunun idrak geriləməsi və daha yüksək demensiya riski ilə əlaqəsi var. Tədqiqatlar göstərir ki, yuxu nizamı daha sabit olanlarda daha güclü düşünmə bacarıqları və yaddaş üçün kritik olan BDNF (beyin əsaslı neyrotrofik faktor) zülalı daha çoxdur. Düzənsiz ritmlər isə Altsheymer xəstəliyində rol oynayan zəhərli bir zülal olan amiloid-beta yığılması ilə əlaqələndirilib.

Daha nizamlı yuxu üçün praktik strategiyalar

Mütəxəssislər, nizamlı yuxu proqramına sadiq qalmağı asanlaşdırmaq üçün üç əsas şərtin ödənilməsini vacib sayırlar: Təbii 24 saatlıq gecə-gündüz dövrü ilə uyğunlaşmaq, təxminən 16 saatlıq oyanıqlıqla kifayət qədər "yuxu təzyiqi" yaratmaq və yatma vaxtında rahatlamaq.

Müntəzəm vərdişlər üçün tövsiyələr:

İşığa məruz qalmanı idarə edin: Gün ərzində bol işıq (xüsusilə çöldə) alın və gün batdıqdan sonra, xüsusən də mavi işıqdan (cihazlardan gələn işıq) qaçın. Yatağa heç bir elektron cihazla girməyin.

Siqnal saatı istifadə edin: Gec yatmış olsanız belə, sirkadiyan saatı sabitləmək üçün hər gün eyni saatda qalxın.

Yuxu sığınacağı yaradın: Qaranlıq, səssiz və sərin bir otaq dərin yuxunu təşviq edir. Optimal yuxu temperaturu təxminən 17-28 °C-dir.

Oyanışları məhdudlaşdırın: Günortadan sonra kofein qəbul etmək və ya yatmazdan əvvəl zehni oyanışlara (mübahisələr, iş problemləri, narahat xəbərlər) məruz qalmaqdan çəkinin.

Yatma rutini yaradın: Oxumaq, ilıq duş qəbul etmək kimi sakitləşdirici rituallar bədəni yuxuya hazırlayır.

Həddindən artıq kompensasiyadan qaçın: Gecə oyaq qaldığınız gecələrdən sonra belə, mümkün qədər hər zamankı oyanma saatınıza sadiq qalın.

Nizamlılığa sərf olunan hər bir səy öz bəhrəsini verir. Yuxunu prioritet halına gətirdikdə, sağlamlığımız və performansımız üçün qısa və uzunmüddətli faydalar böyükdür.